อายุยืน อยู่ลำพัง ใช้เงินมากขึ้น ความท้าทายหลังวัยเกษียณ เมื่อคนไทยเกือบ 1 ใน 4 คือผู้สูงอายุ
ใช้แรงทำเงิน & ให้เงินทำงาน กด Subscribe รอเลย…
Youtube | Facebook | TikTok | Instagram | Line
ภาพจำของผู้สูงอายุไทยส่วนใหญ่ คือการอยู่พร้อมหน้ากับลูกหลานในครอบครัวใหญ่ แต่วันนี้…ภาพนั้นกำลังเปลี่ยนไป ข้อมูลจากการสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือนตลอด 30 ปีที่ผ่านมา ทำให้เรากำลังเห็นภาพผู้สูงอายุที่ต้องอยู่ลำพังหรือหรืออยู่กันเพียงสองคนมากขึ้น เพิ่มขึ้นเกือบ 9 เท่าตัว ท่ามกลางอายุที่ยืนยาวขึ้น และภาระค่าครองชีพที่ซับซ้อนและตึงตัวขึ้น
ข้อมูลนี้สะท้อนภาพชัดเจนว่าไทยกำลังก้าวจากสังคมที่มีผู้สูงอายุจำนวนมาก ไปสู่สังคมที่ผู้สูงอายุมีชีวิตยืนยาวขึ้นและต้องพึ่งพาตนเองมากขึ้น ซึ่งเป็นโจทย์ใหญ่ของครอบครัว ชุมชน และนโยบายสาธารณะในอนาคต
ปัจจุบันประเทศไทยมีผู้สูงอายุประมาณ 16.8 ล้านคน หรือเกือบ 1 ใน 4 ของประชากรทั้งหมด เพิ่มขึ้นกว่า 3 เท่าตัว เมื่อเทียบกับ 30 ปีก่อน แต่สิ่งที่น่าจับตาไม่ใช่แค่จำนวนผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้น แต่คือผู้สูงอายุที่มีอายุยืนมากขึ้น โดยเฉพาะกลุ่มอายุ 80 ปีขึ้นไป ที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว สะท้อนว่าในอนาคต ประเทศไทยไม่ได้ต้องดูแลแค่ผู้สูงอายุทั่วไป แต่ต้องเตรียมพร้อมรับมือกับผู้สูงอายุวัยปลายที่อาจต้องการการดูแลระยะยาวมากขึ้น
จากอยู่กับลูกหลาน สู่การอยู่ลำพังมากขึ้น
อีกหนึ่งการเปลี่ยนแปลงสำคัญ คือรูปแบบการใช้ชีวิตของผู้สูงอายุ เมื่อ 30 ปีก่อน ผู้สูงอายุประมาณ 86 คน จาก 100 คน ยังอยู่กับลูกหลาน แต่ปัจจุบันลดลงเหลือประมาณ 65 คน
ขณะที่ผู้สูงอายุที่อยู่คนเดียว เพิ่มจากประมาณ 2.5 แสนคน เป็นกว่า 2.2 ล้านคน หรือเพิ่มขึ้นเกือบ 9 เท่า ส่วนผู้สูงอายุที่อยู่กันเพียงสองคน เพิ่มขึ้นเกือบ 8 เท่า
การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้หมายความว่า ลูกหลานทอดทิ้งผู้สูงอายุ แต่เป็นผลจากโครงสร้างสังคมที่เปลี่ยนไป ทั้งการย้ายไปทำงานในเมือง การมีลูกน้อยลง ค่าครองชีพที่สูงขึ้น และรูปแบบครอบครัวที่เล็กลง ทำให้การอยู่รวมกันหลายรุ่นเหมือนในอดีตเกิดขึ้นได้ยากขึ้น
ผู้สูงอายุวันนี้ ไม่ได้แค่มีมากขึ้น แต่ใช้เงินมากขึ้นด้วย
ข้อมูลพบว่า ค่าใช้จ่ายของผู้สูงอายุไทยเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน จากเฉลี่ยประมาณ 1,726 บาทต่อคนต่อเดือนในปี 2537 เพิ่มเป็นประมาณ 7,334 บาทต่อคนต่อเดือนในปี 2567 แม้ส่วนหนึ่งมาจากเงินเฟ้อ แต่ก็สะท้อนว่าการใช้ชีวิตของผู้สูงอายุในปัจจุบันมีความซับซ้อนมากขึ้น
นอกจากค่าอาหารและที่อยู่อาศัยแล้ว ยังมีค่าเดินทาง ค่าสื่อสาร รวมถึงค่าใช้จ่ายสำหรับคนช่วยดูแลเพิ่มขึ้นโดยเฉพาะผู้สูงอายุวัย 80 ปีขึ้นไปที่มีแนวโน้มต้องพึ่งพาผู้อื่นมากขึ้น
ใครคือกลุ่มที่ต้องจับตามากที่สุด?
กลุ่มแรก คือ “ผู้สูงอายุที่อยู่คนเดียว” เพราะมีค่าใช้จ่ายต่อคนสูงที่สุด ในปี 2567 อยู่ที่ประมาณ 10,087 บาทต่อเดือน นอกจากเรื่องเงินแล้ว ยังมีความเสี่ยงเรื่องความเหงา การขาดคนช่วยเหลือเมื่อเจ็บป่วยและการดูแลตัวเองในระยะยาว
กลุ่มที่สอง คือ “ผู้สูงอายุที่อยู่กันสองคน” แม้ยังมีคู่ชีวิตช่วยดูแลกัน แต่ความเสี่ยงคือเมื่อคนหนึ่งเจ็บป่วย อีกคนก็อาจมีข้อจำกัดในการดูแล จากคู่สูงวัยที่ยังพึ่งพากันได้ อาจกลายเป็นคู่สูงวัยที่ทั้งสองฝ่ายต้องการความช่วยเหลือ
และกลุ่มที่สาม คือ “ผู้สูงอายุ 80 ปีขึ้นไป” เพราะเป็นกลุ่มที่เพิ่มขึ้นเร็วที่สุด และเป็นกลุ่มที่ต้องการระบบดูแลระยะยาวมากที่สุดในอนาคต
5 ปัญหาในอนาคตที่ข้อมูลนี้กำลังส่งสัญญาณ
1. ผู้สูงอายุจะไม่ได้แค่มากขึ้น แต่จะ “อยู่ลำพังมากขึ้น” เมื่อการอยู่คนเดียวและอยู่กันสองคนเพิ่มขึ้น ความเสี่ยงเรื่องเหงา ซึมเศร้า ขาดคนช่วยเหลือยามฉุกเฉิน และการเข้าถึงบริการจะยิ่งรุนแรง โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่รายได้ไม่มาก
2. ครอบครัวจะรับภาระดูแลได้น้อยลง สัดส่วนผู้สูงอายุที่อยู่กับลูกหลานลดลงต่อเนื่อง แปลว่าโมเดลดูแลแบบครอบครัวขยายกำลังอ่อนแรงลง หากรัฐและชุมชนไม่เข้ามาเสริม ภาระดูแลจะกลายเป็นช่องว่างขนาดใหญ่
3. ผู้สูงอายุวัยปลายจะเพิ่มมากขึ้น และต้องการการดูแลเฉพาะทาง กลุ่มอายุ 80 ปีขึ้นไปเพิ่มเร็วมาก ซึ่งหมายถึงความต้องการบริการดูแลระยะยาว การฟื้นฟูสมรรถภาพ ผู้ดูแล และบ้านที่เหมาะกับการใช้ชีวิตในวัยปลายจะเพิ่มขึ้นอย่างมาก
4. ค่าครองชีพใหม่ของผู้สูงอายุไม่ได้มีแค่อาหารและที่อยู่อาศัย ค่าเดินทาง ค่าสื่อสาร และค่าจ้างช่วยเหลือจากภายนอกกลายเป็นรายจ่ายที่สำคัญขึ้น ชี้ว่าระบบสวัสดิการที่คิดแค่ “ให้เงินเบี้ยยังชีพขั้นพื้นฐาน” อาจจะไม่เพียงพอ
5. ความเหลื่อมล้ำระหว่างผู้สูงอายุแต่ละกลุ่มมีแนวโน้มชัดขึ้น ผู้ที่อยู่คนเดียวมีต้นทุนต่อหัวสูงที่สุด ขณะที่ผู้สูงอายุวัย 80 ปีขึ้นไปมีแนวโน้มพึ่งพาผู้อื่นมากขึ้น หากรายได้ บำนาญ เงินออมหรือสวัสดิการรัฐไม่เพียงพอ คนกลุ่มนี้อาจเข้าสู่ภาวะเปราะบางอย่างรวดเร็ว
ที่มา: บทความ “เกษียณในโลกใบใหม่: เมื่อความแก่ตัวมาพร้อมความโดดเดี่ยวและต้นทุนที่สูงขึ้น” โดย ศ.ดร.วรวรรณ ชาญด้วยวิทย์ ผู้อำนวยการวิจัยนโยบายหลักประกันทางสังคม และจิราภรณ์ แผลงประพันธ์ นักวิจัยอาวุโสนโยบายด้านการพัฒนาอย่างทั่วถึง ทีดีอาร์ไอ
